Hoe het vreemde een plek geven? Strijd voor diversiteit en inclusie voorbij de ‘multiculturele samenleving’

KASK

Jarenlang hebben we een publiek debat gehad over het vermeend falen of slagen van de ‘multiculturele samenleving’. Sommigen verklaarden multiculturaliteit failliet: er moesten immers grenzen gesteld worden aan de culturele veelvoud of tolerantie; anderen beschouwden de sociale en economische integratie van de kinderen van arbeidsmigranten en hun kinderen juist als geslaagd. Maar in de meer recente jaren ligt multiculturaliteit onder vuur uit een andere hoek: het zou te beperkte kaders bieden om de nieuwe vormen van diversiteit in de samenleving te begrijpen en ze een plek te geven, omdat daarbinnen nog steeds wordt uitgegaan van een min of meer vanzelfsprekende eigen cultuur en identiteit, met ruimte voor verschillen. Dat is niet langer aan de hand, zeggen de critici, die vanzelfsprekendheid is én onmogelijk geworden door toenemende verscheidenheid, én is onwenselijk omdat hiermee bepaalde vormen van ongelijkheid in stand worden gehouden. Het vocabulaire verandert, er wordt niet langer gesproken over diversiteit, maar over ‘superdiversiteit’; verschillende bewegingen voeren een strijd om inclusie. 

Ivana Ivkovic kijkt met een filosofische blik naar dit verschuivende debat, en de uitdagingen waar die strijd voor diversiteit en inclusie voor staat. De filosofische vraag die hier op de achtergrond speelt is niet zozeer hoe om te gaan met culturele verschillen, maar hoe de verhouding tussen het eigene en het vreemde te begrijpen en een vorm te geven. Waarom is het vreemde – in de gedaante van ‘de vreemdeling’ – een mogelijke bron van onrust en onbehagen? En wat is een goed politiek en maatschappelijk antwoord op zulke angst voor het vreemde? Vanuit verschillende filosofen analyseert ze waarom het vreemde binnen de kaders van multiculturaliteit blijft wringen. Is de huidige strijd om diversiteit en inclusie wel in staat om het vreemde een plek te geven? 

2de namiddagsessie Interview Lezing